Децата и разводот

Разводот е процес низ кој секојдневно поминуваат многу семејства низ светот кои што претходно поминале низ брачен бродолом и решиле да стават крај на тоа. Без оглед на тоа колку труд и посветеност вложиле брачните партнери да го одржат бракот, најчесто поради децата, понекогаш е невозможно да се остане во брак. После разводот, родителите имаат голем број егзистенцијални проблеми а истовремено се загрижени за тоа како разводот влијае на нивните деца. Децата од семејствата кои се разведуваат, најчесто остануваат без објаснувања и за нив тоа најчесто е непријатно и предизвикува болни емоции.

Кои се ефектите од разводот кај децата?

Децата од предучилишна возраст најчесто сите доживувања од опкружувањето  ги поврзат со себе. Еве еден пример, доколку детето гледа дека мама и тато се тажни најчесто тоа го поврзува со фактот дека нешто направило погрешно. Во голем број на случаи предучилишните деца мислат дека самите тие се виновни за разводот на родителите. Поголемите деца на родителите кои минуваат низ развод најчесто покажуваат: анксиозност, загриженост, намалена концентрација следствено и пад на школскиот успех, неуспешна социјализација со врсници, намалена самодоверба и сл.

Она што е најважно е дека децата подоцна во животот живеат по модели кои се научени во најраната возраст. Родителите најчесто се модели за сопствените деца, за тоа како треба една врска помеѓу двајца возрасни луѓе да изгледа. Така, некои деца го повторуваат моделот на своите родители а некои пак се одлучуваат за сосема спротивен модел. Пример, доколку родителите доживувале кулминација во своите кавги пред детето, тоа живее со стравот дека мама и тато ќе се разделат или ќе се повредат еден со друг. Тоа дете може од најрана возраст да донесе одлука дека во неговиот брак нема да има кавги воопшто. Истото дете може да донесе и поинаква одлука од типот: бракот е тежок и стресен, затоа нема да формира брак кога ќе стане возрасен човек.

Постојат и обратни ситуации, односно семејства каде бракот не функционирал поголем дел од времето, каде родителите постојано биле во лоши односи, кавги и семејно насилство. Во тој случај, разводот некако ја смирува ситуацијата. Децата од таков брак после разводот се растеретуваат од стресот и може да си ја вратат самодовербата, да се намали анксиозноста кај нив, да ги поправат оцените во училиште и да стекнат нови пријателства.

Што можете да направите за Вашето дете после развод

За почеток секој родител е добро да знае дека детето заслужува одговори на некои прашања. Постојано разговарајте со детето, дајте му објаснувања за промената која настанала во семејството. Разговарајте со детето соодветно на неговата возраст и одговорете на сите негови прашања најсоодветно што можете. Претходно подгответе се што ќе му кажете на детето, бидете рационални и искрени. Објаснете му на детето дека тоа не е виновно затоа што мама и тато се развеле, дека тоа било ваша заедничка одлука.

Децата од предучилишна возраст па до пубертет, важно е за почеток да ги знаат сите технички детали: кај ќе живеат, со кого и во какви услови ќе го гледаат другиот родител. Можете да им кажете на децата: » мама и тато се договорија да живеат одвоено«, »не се согласувавме«, »пробувавме на различни начини, но не успеавме да ги решиме проблемите« и сл.

Не заборавајте да му кажете на Вашето дете дека е сакано и дека дошло на свет затоа што мама и тато се сакале. Без оглед на тоа колку сте лути или бесни на поранешниот партнер, потрудете се тоа да не го пренесете на детето. Потрудете се да не се поставите презаштитнички поради стравот дека детето ќе биде повредено на начинот на кој сте биле Вие повредени. Дајте му можност само да одлучи дали ќе му верува на другиот родител, со тоа што ќе му објасните како да се заштити од непосакувани ситуации. Никогаш не го ставајте детето во средина, односно не дозволувајте да биде ваш пренесувач на пораки до другиот родител или обратно.

Не заборавајте, колку и да е тешко после раводот, потрудете се да вложите максимално време, емоции, трпение и љубов во вашиот однос со децата. Барајте помош од поширокото семејство и пријателите и понудете му на детето опкружување со драги луѓе во кои има доверба.

 

 divorce

I could not talk
and so I drew
on the floor, with chalk,
When I was small.
I tried to tell you—
you didn’t know.
Poor soul!
I could not talk
and so I sketched
on paper, with charcoal,
When I was young.
I tried to show you—
you didn’t see.
Poor soul!
I could not talk
and so I painted
on canvas, with oil,
When I was grown.
I tried to reach you—
you didn’t understand.
Poor soul!
I could not talk
and so I created
on clay, with my hands,
When I was old.
I tried, too late!
You can no longer feel what I say.

J eanne B yrn e K o sek

Анализа на детските цртежи

Уште од најрана возраст, пред да се развие говорот, децата своите чувства ги изразуваат преку спонтаното цртање. Во секој цртеж се крие некоја длабока мисла или чувство. Дури откако ќе се развие говорот некои одредени чувства децата сеуште не можат да ги објаснат, затоа најдобро ги прикажуваат на хартија. Затоа, стручните лица кои работат со деца најчесто ги анализираат детските цртежи.
За децата од најмала возраст моливот, фломастерите, боичките, четката и хартијата се најдобро средство за проектирање на своите желби, стравови и чувства. Цртањето е многу значајно за детскиот развој и е на еден начин прозорец во детскиот свет. Преку цртежите може да се анализираат детските доживувања и тогаш кога детето не е спремно за разговор или откривање на чувства кои неможе да ги опише. Со други зборови, цртежите понекогаш може да бидат средство за комуникација и соопшување емоции и доживувања.
Анализата на цртежите дава појасна слика за когнитивниот дел (начин на доживување, начин на размислување, степен на концентрација и сл.), истовремено посочува дали постојат одредени емоционални потешкотии или нарушувања во равојот.
Што треба да имаат во предвид родителите кога ги разгледуваат детските цртежи. Дали се забележува некоја промена во содржината на цртежите, во боите кои се користат или во начинот на кој се прикажани содржините на цртежот.
Важно за родителите: не донесувајте брзи заклучоци за цртежите на Вашите деца, многу често детските цртежи може да се инспирирани од околината (цртани, филмови, приказни, компјутерски игри и сл.). Доколку се двоумите, посоветувајте се со стручно лице.
kids_drawing

Терапија со деца преку игра

Сите деца, дури и оние во хармоничните семејства опкружени со многу љубов и разбирање, честопати се сретнуваат со предизвиците на одраснувањето. Тие предизвици се поврзани со учењето на нови нешта, нови ситуации и се́ она што се случува во конфузниот свет на возрасните. Предизвик за едно дете може да биде тргнувањето во градинка или школо, може да биде ненадејна загуба на сакана личност, родителскиот развод, преселба, раѓање на помало братче или сестричка и слично.
Секој родител доколку навреме ги забележи и најмалите промени во однесувањето на детето, може да побара стручна помош и мислење. Тука станува збор за промени во однесувањето како: ненадејни изливи на агресивност, проблеми со намален училишен успех, пореметување во спиењето односно несоница, потоа психосоматски реакции кои се јавуваат кај децата, мокрење во кревет и сл.
Многу родители се прашуваат што да преземат во таков случај. Она што е најефикасно во таквите случаи е терапија преку игра која ја изведува психолог, терапевт и секое друго стручно лице кое е обучено за тоа.
Што е терапија преку игра и како таа се разликува од обичното играње?
Еве еден пример, кога детето покажува агресивност кон врсниците, помалото братче или сестричка или кон родителот. Преку насочената игра всушност, детето може да ја изрази агресивноста кон одредена кукла , да ја удри или да ја натера под казна да оди во ќош и на тој начин да го изрази својот бес на начин кој е општествено прифатлив. Потоа со помош на стручното лице кое е партнер во играта, детето разговара зошто и како куклата била казнета.
Друг пример, детето на предучилишна возраст може да компенизра за загубата на саканата личност или милениче преку насочена игра – лекување на животно-играчка или кукла на тој начин што ќе ја оздрави и врати во живот. Со секое повторување на играта детето учи повеќе за животот, разболувањето и смртта. Со секое повторување на играта и анксиозноста се намалува .
Жан Пијаже, добропознатиот психолог и проучувач на детскиот развој смета дека преку употребата на симболи, детето може да ги разработи и отфрли непријатните ситуации со помош на фантазијата. Односно, непосакуваните реакции може да се појават во играта на фантазирање и да се разработат со помош на стручното лице, како што и стравовите може да се неутрализираат преку соочување со нив во измислената игра.
play therapy

Анксиозност кај деца

Анксиозноста е нормална реакција и е важна биолошка функција во вид на аларм кој се активира секогаш кога претстои опасност или закана за човекот. Одредена доза на анксиозност е нормална и ни помага да останеме будни, фокусирани и мотивирани. Кај децата анксиозноста најчесто се јавува кога има скок во развојот.
Сите деца на одредена возраст доживуваат анксиозност и тоа е дел од нормалниот развој. Развојни стравови се јавуваат најрано во шестиот до осмиот месец од раѓањето, кога бебето започнува да се плаши од непознати лица. Помеѓу осмиот и единааесеттиот месец се јавува сепарациска анксиозност, односно страв од одвојување од родителите. Околу втората година се појавуваат стравови од животни, околу третата година стравови од измислени или реални чудовишта, околу пет-шест години се појавува страв од провалници, природни катастрофи и сл. Детската фантазија се преплетува со реалноста и тие стравови понатаму добиваат најразлични облици и може да траат подолг период.
Иако анксиозноста е нормален дел од детскиот развој, кај некои деца анксиозноста зема голем замав и ги попречува во извршувањето на секојдневните обврски. Тие деца не стекнуваат адекватни механизми за одбрана од стрес а најчесто луѓето од околината не реагираат соодветно на анксиозноста кај детето. На тој начин напнатоста расте, а родителите не наоѓаат соддветен начин како да се справат со анксиозноста кај своето дете.
Таа анксиозност може да влијае на целокупното функционирање на детето. Детето станува претерано плашливо, загрижено, не може да си игра, се повлекува од играта и дружењето со врсниците, постојано е згрижено за родителите и нивното здравје и безбедност, одбива да оди во градинка или училиште, покажува симптоми на главоболка, болки во стомак, проблеми со спиењето и сл. Детето кое се соочува со анксиозност и стравови најчесто има и ниска самодоверба.
Анксиозноста кај децата може да се појави во повеќе облици:
• Генерализирана анксиозна состојба
• Панични напади
• Пост-трауматски стрес синдром
• Изразена сепарациска анксиозност
• Социјални фобии
• Специфични фобии
Раната превенција е многу важна и може да се одвива како терапија преку игра, советување на родителите и давање упатства и насоки околу работата со детето. Доколку станува збор за училишни деца, со нив се работи на идентификација на негативните шаблони на размислување и нивна замена со позитивни; разграничување на нереалните идеи и стравови со реалните како и активности кои влијаат на зголемување на самодовербата.

pwa_feature_anxiety